Бесінші маусымда Қазақстанда республикалық референдум жарияланды

Елдің негізгі Заңындағы өзгерістер мемлекеттік модельді кешенді трансформациялау мәселелеріне қатысты болмақ, сондықтан олар туралы пікірді Қазақстанның бүкіл халқына айту ұсынылады.

– Түзетулер суперпрезиденттік басқару формасынан ықпалды Парламенті мен есеп беретін үкіметі бар президенттік республикаға түпкілікті көшуді бекітуге арналған. Конституциялық реформа биліктің өкілді тармағын едәуір нығайтады, тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін нығайтады, мәслихаттардың субъективтілігін арттырады, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Республикалық референдумға 2022 жылғы 6 мамырда бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заңының жобасында баяндалған «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтыруларды қабылдайсыз ба?» деген сұрақтың тұжырымына сәйкес «ҚР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы шығарылмақ.

Конституцияның жаңа редакциясында Мемлекет басшысының тең дәрежелі мәртебесін барлық саяси партиялар мен қозғалыстардан бекіту жоспарлануда. Президенттің жақын туыстары үшін квазимемлекеттік секторда саяси лауазымдар мен басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салынады. Құқық қорғау саласы да қозғалып жатыр. Түзетулерде Конституциялық сот құру, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл мәртебесін конституциялық деңгейде бекіту, өлім жазасына сөзсіз тыйым салу жазылған. Республикалық референдумды ұйымдастыру мен өткізу орталық сайлау комитетіне, сондай-ақ аумақтық және учаскелік сайлау комиссияларына жүктелген. Өскеменде референдумды қоғамдық қолдау штабы өз жұмысын бастады.

– Біздің қатарымызды ірі үкіметтік емес ұйымдар өкілдері, ғалым блогерлер, журналистер, жастар мен ардагерлер ұйымдары, этномәдени орталықтар көшбасшылары біріктіреді, – деді штаб мүшесі, депутат Олег Чернышов. – Біздің штаб өзіміз ұсынылған конституциялық өзгерістердің бағыттарын толықтай қолдағандықтан құрылды. Сондай-ақ Қазақстанның әрбір азаматының Конституцияға өзгерістер енгізу қажеттігі туралы өз пікірін білдіруге құқығы бар екеніне нық сенімдіміз. Біз ел Президентінің түзетулерді енгізуге деген қадамын, бүкілхалықтық дауысқа шығару туралы ұсынысын қолдаймыз. Бұл азаматтардың сенімін ақтайтын дұрыс қадам. Өз күшімізді біріктірдік және мемлекеттік референдум өткізуге дайындық жүргізуіне қолұшын беруге әзірміз. Конституциялық реформалардың мәні мен ережелерін түсіндіру үшін әртүрлі өңірлердегі халықтың барлық топтарымен белсенді жұмыс жүргізетін боламыз.

Штаб мүшелері референдумға қатысу арқылы әр қазақстандықтың азаматтық ұстанымын жүзеге асыруға мүмкіндік беретініне сенімді.

– Мені референдум идеясы қуантады, өйткені әр азаматқа елде болып жатқан немесе болуы мүмкін өзгерістер туралы өз пікірін айтуға мүмкіндік беретін тиімді механизм жоқ, – деп түсіндірді әлеуметтанушы Элеонора Столярова. – Не үшін дауыс беруіміз керек? Себебі демократия ұғымының өзі бейне бір жазылып, жиырылатын бұлшықеттер сияқты. Азаматтық іс-әрекеттерге неғұрлым белсенді және жиі қатыссақ, шешім қабылдауды өз өмірімізге енгізсек, соғұрлым демократиялық бұлшықет те беки түседі. Егер біз осы уақытқа дейін демократияны дамытпаған болсақ, онда мұндай мүмкіндік болғанда азаматтық ұстанымызды көрсетпегеніміздің белгісі.

Негізгі заңдағы алдағы өзгерістерге келетін болсақ, қоғамшылдар Қазақстандағы нақты халық билігіне және құқықтық мемлекетті бекітуге елеулі ілгерілеуді болжайды.

– Тұңғыш Президент мәртебесіне байланысты мақалалар көп халықтың назарын аударғанын түсінемін, – деді Элеонора Олеговна. – Бірақ, шынымды айтсам, мұны жасалған ұсыныстармен салыстырғанда ең басты түзетулер емес деп санаймын. Мән берерлік жайттар да көбейген. Мені қуантқаны, мына бір жайт – елімізде әйтеуір Конституцияға өлім жазасына тыйым салынуда. Біз бұл қадамның маңызын түсінеміз бе? Ұзақ уақыт бойы бұл мәселеде күтумен келген едік. Осы өзгерісті негізгі заңға енгізе отырып, біз гуманизм принципін олардың жұмыс істеуінің негізіне қойған ең өркениетті мемлекеттердің қатарына енуге қадам жасаймыз. Бұл мемлекет тұрғысынан адамөмірінің құндылығын күрт арттырады.

Біздің анықтама

Референдум – бұл мемлекет өмірінің маңызды мәселелерін шешуге бағытталған елде өткізілетін жалпыхалықтық дауыс беру. Әдетте оған «иә», «жоқ», «келісемін» немесе «келіспеймін», «қолдаймын» немесе «қолдамаймын» деген сөздермен жауап берілетін сұрақтар қойылады. Референдум бүкіл ел бойынша өткізіледі. Егер сайлаушылардың 50 пайыздан астамы оң дауыс берсе, референдумға қойылған мәселе қабылданды деп есептеледі.

Оған қатысу ерікті. Референдумға қатысатын қазақстандықтар 18 жасқа толған болуы тиіс.

Азаматтардың мынадай жағдайда референдумға қатысуға құқығы жоқ:

• сот әрекетке қабілетсіз деп танығандар;
• сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында ұсталғандар.

Алдағы референдумға бір сұрақ қойылуы мүмкін: Конституцияға енгізілетін түзетулермен келісесіз бе? Сондай-ақ әрбір тармақты жеке дауыс беруге шығара алады. Бюллетень қандай болатынын ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев шешеді.