2024 жылы ШҚО-да АИТВ-ның 273 жаңа жағдайы анықталды

Біздің облыста адамның иммун тапшылығы вирусын жұқтырудың  негізгі тәсілі  жыныстық жол болып отыр. Яғни, қорғалмаған жыныстық қатынас арқылы жұқтырған АИТВ-мен ауыратын науқастардың саны есірткіні қолданған кезде шприц арқылы жұқтырған науқастардан бірнеше есе көп. Жұқпаның  өзі тыйым салынған заттарды қолданбайтын және өмір салтын ұстанатын адамдар арасында жиі анықталады. Неге бұлай болып жатқанын YK-news.kz тілшісі анықтады.

Кездейсоқ көшбасшылық

Бүгінгі таңда ШҚО-да АИТВ-мен ауыратын 3 176 науқас есепте тұр. Жұқтырғандардың көпшілігі немесе жалпы санының шамамен 60 пайызы ер адамдар.

Бұл ретте облыс екінші жыл қатарынан адамның иммун тапшылығы вирусының таралуы бойынша республика бойынша бірінші орынға шығып отыр. Алайда, сарапшылар  аймақта аурудың өршуі жоқ деп сендіреді. Мәселе техникалық сипатта  деседі.

— Біз әрқашан иммун тапшылығы вирусын жұқтырудың көптеген жағдайларын анықтайтын облыстардың бірі болатынбыз, — деді ШҚО АИТВ-ның алдын алу орталығының эпидемиологиялық бөлімінің меңгерушісі Сәуле Кениспекова. — Бірақ өткен жылдан бастап біз аурудың таралуы бойынша бірінші орында тұрмыз. Бұл біздің Абай облысынан бөлінуімізбен байланысты. Таралу  халық санына қарай есептеледі. Ал біз халықты екіге бөлдік. Сондықтан ауру саны өсті.

Мәселен, ағымдағы жылы ШҚО-да АИТВ-инфекциясының 273 жаңа жағдайы анықталды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 28 жағдайға аз.

— Бірақ АИТВ-мен ауыратын науқастарды анықтау бойынша облыс төртінші орында, — деп нақтылады Сәуле Кенисбекқызы.

Вирустың жаңа жағдайларының ең көп саны 2024 жылы Өскеменде тіркелді-жалпы санының 69 пайызы. Алтай ауданында — 15 пайыз, Риддерде — 7,7, Шемонаиха ауданында — 3,7 пайыз анықталған.

— Шығыс Қазақстан облысының тұрғындары медициналық көмек алу үшін облыс орталығына келіп, операцияға дайындық кезінде міндетті анализдер тапсырады және кейде осы кезде  олардың иммун тапшылығы вирусы бар екендігі анықталады, — деп түсіндіреді АИТВ-ның алдын алу орталығының эпидемиологиялық бөлімінің меңгерушісі.

Яғни, барлық пациенттер Өскеменде тұрмайды, тек жағдайлар тұрғылықты жері бойынша емес, анықталған жері бойынша тіркеледі.

Халыққа келе жатыр ма?

Бұрын АИТВ жұқпасы бар науқастар негізінен халықтың негізгі топтары арасында анықталған. Мұндай топтарға есірткі тұтынушылар, секс-жұмыскерлері және ер адамдармен жыныстық қатынасқа түсетін ер адамдар жатады. Жұқпаны ең көп тарататын тәсіл  есірткіні қолданған кезде ортақ шприцті қолдану арқылы жұқтыру болып отыр.

Бірақ соңғы жылдары қорғалмаған жыныстық қатынас нәтижесінде иммун тапшылығы вирусын жұқтырған науқастардың саны артып келеді. 2024 жылы олардың жалпы санының 70 пайызын құрады. Оның ішінде  гомосексуалдық жұқтыру жолы жағдайлардың тек екі пайызын құрады.

Мамандардың пікірінше, оның екі себебі бар. Біріншіден, инфекция ұзақ уақыт бойы негізгі топтардан тыс болды және кез-келген адам вирусты жұқтыруы мүмкін, тіпті егер олар қауіпті мінез-құлыққа бейім болмаса және салауатты өмір салтын ұстанса да. ШҚО - да мұндай жағдайлар сирек емес. Облыстық ЖИТС-тің алдын алу және оған қарсы күрес орталығының қызметкерлері түсіндіргендей, кейде науқастар үшін олардың диагнозы нағыз тосынсый  болып,  оларды қатты таң қалдырады, өйткені адамдар тыйым салынған заттарды қолданған жағдайда немесе кездейсоқ жыныстық қатынас көп болған жағдайда ғана жұқтыруға болатынына сенімді.

Екіншіден, есірткі тұтынушылардың әдеттері өзгерді. Олар инъекциялық препараттардан синтетикалық препараттарға көшуде.

— "Синтетика" пайда болды. Оны қолданған кезде адамның жыныстық құмарлығы артады, олар жыныстық қатынасқа түседі және АИТВ негізгі топ арасында да таралады, бірақ шприц арқылы емес, жыныстық жолмен таралады, — деп түсіндіреді Сәуле Кениспекова.

Инъекциялық есірткіні қолдануды жалғастыратындар өздерінің қауіпсіздігін ойлай бастады: олар дербес пайдалану үшін мемлекеттік ұйымдар мен үкіметтік емес ұйымдардан шприцтерді тегін алады.

Дәрігерлер атап өткендей, инфекция негізгі топтардан асып, "халыққа жақындағанына" қарамастан, елдегі АИТВ эпидемиясы шоғырланған кезеңін бастан өткеруде. Вирустың  бақылаусыз қауіп тобынан тыс таралуымен сипатталатын жалпыланған кезең бізге әлі қауіп төндірмейді.

Мұндай дамуды болдырмау үшін мемлекет "95-95-95"стратегиясын ұстанады. Ол АИТВ-мен өмір сүретін адамдардың 95 пайызы өздерінің диагнозы туралы білуі керек дегенді білдіреді. Диагнозын білетін адамдардың 95 пайызы нақты ем қабылдауы керек. Емделетін адамдардың 95 пайызында организмдегі вирустың концентрациясы ауру жай анықталмаған минималды мәндерге жетуі керек.

Әркім үшін қолжетімді

АИТВ-мен ауыратын науқастар анықталған жағдайда оларды ЖИТС-тің алдын алу және оған қарсы күрес жөніндегі Шығыс Қазақстан облыстық орталығында дереу есепке қояды. Оларға өмір бойы үш компонентті антиретровирустық терапия қажет.

— Өкінішке орай, терапия толық емдемейді, — дейді жұқпалы аурулар дәрігері Галина Волкова. — Бірақ адам ұзақ жылдар бойы қоғамға пайдалы болуы, жұмыс істеуі, отбасын құруы және дені сау балалы болуы үшін — мұның бәріне дәрі-дәрмектің көмегімен қол жеткізуге болады.

Терапия қалай жұмыс істейді? Ол  пациенттің денесіндегі вирустық жүктемені азайтады, соның арқасында науқас адам вирусты ешкімге жұқтыра алмайды және өзінің иммунитеті толықтай жұмыс істейді.

— Қалаған адамның бәрі емделе алады. Бұл шамамен 91 пайыз. Бірақ біз, жоғарыда айтқандай, 95 пайызға ұмтыламыз, — деп қосты Галина Васильевна. — Біздің дәрі-дәрмектерді қабылдайтын пациенттеріміздің көпшілігі 25 жылдан астам уақыт бойы АИТВ-мен өмір сүріп келеді, жұмыс істейді, дені сау балалары бар.

АИТВ-диссиденттер  де бар, олар өзінің бойындағы иммун тапшылығы вирусының болуын жоққа шығаратын, оның бар екеніне сенбейтін адамдар. Бірақ олар бір пайыздан аспайды. Олардың көпшілігі жағдайы нашарлаған кезде терапияға жүгінеді.

Айтпақшы, иммун тапшылығы бар науқастарға берілетін ем өте қымбат. Орташа алғанда, оның құны айына шамамен 100 000 теңгені құрайды. Бірақ Қазақстандағы науқастарға  барлық дәрі-дәрмектер мемлекет есебінен тегін беріледі.

— Біз қарапайым схемалардан бастаймыз, егер олар жарамаса, басқасына ауысуға болады, — дейді Галина Волкова.

Оның айтуынша, кейде науқастарда препараттарға төзімділік пайда болады. Бірақ бұл өте сирек кездесетін жағдай.

— Инфекция енді жаңа емес, ел аумағында пайда болғанына 25 жылдан астам уақыт болды. Біз төзімділігі бар науқастар пайда болар деп болжаған болатынбыз, — деп қосады дәрігер.

Бұл мәселені вирус төзімділік  көрсететін препаратты ауыстыру арқылы шешеді екен.

Еріксіз науқастар

ШҚО-да АИТВ-инфекциясымен есепте 32 бала тұр. Олардың барлығы 15 жасқа толмаған. Олар оң мәртебесі бар аналардан жұқтырған: жүктілік кезінде, босану кезінде немесе емшек сүтімен емізу кезінде. Мамандар   кішкентай пациенттердің арасында медициналық манипуляциялар арқылы жұқтырған бірде-біреуі жоқ екенін атап көрсетеді.

Егер анасы өзінің мәртебесі туралы білсе және антиретровирустық препараттарды ішпесе, балаға инфекция жұқтыруы мүмкін. Сондай-ақ, анасы  өзінің мәртебесі туралы білмеген жағдайда вирус жұқтыруы мүмкін. Мысалы, егер жыныстық серіктес оны жүктілік кезінде немесе босанғаннан кейін, емізу кезінде жұқтырса.

Мұндай эпизодтарды болдырмау үшін аймақта екінші жыл бойы жүкті әйелдер ғана емес, олардың серіктестері де тексерілуде.

— Биыл біз ерлер арасында иммун тапшылығы вирусының 11 жағдайын анықтадық, — деді ЖИТС-тің алдын алу және оған қарсы күрес орталығында. — Егер серіктесі АИТВ-позитивті болса, ал жүкті әйел теріс мәртебелі болса, біз оған емдеу бөлімінің "достық" кабинеті жүргізетін байланысқа дейінгі профилактиканы ұсынамыз. Егер жүкті әйел науқас болса, онда ол диспансерлік есепке алынады, содан кейін ол антиретровирустық препараттармен емделеді және бала туылғанға дейін гинекологтың есебінде болады. Дүниеге келгеннен кейін бала педиатрдың есебінде болады. Бір жарым жасқа дейін ол АИТВ-инфекциясына үш рет тест тапсырады.

 Өкінішке орай, ер адамдар балаларының денсаулығына қауіп төндіретініне қарамастан, тест тапсыруға құлықсыз. Ағымдағы жылы жүкті әйелдердің серіктестерінің жоспарланған санының тек 91 пайызы ғана тексерілді.

— Қалғандары тексеруге барудан бас тартты немесе уақыттың жетіспеушілігіне сілтеме жасап, болмаса вахтаға кетіп, қайтып оралғаннан кейін тексеріледі, — деді Сәуле Кениспекова. — Бірақ бізде жауапты қызметкерлер бар, тіпті гинекологтармен жеке чаттар бар, онда біз барлық жүкті әйелдер мен олардың зерттеулерін, сондай-ақ олардың жыныстық серіктестерін фамилиямен қараймыз. Егер осы айда серіктесі тексерілмегенін көрсек, біз МСАК-қа барып, осы мәселені пысықтаймыз.

Тақырыпқа орай

Облыста жыл сайын ЖИТС кезеңіндегі науқастар саны азаюда.

— Биыл мұндай науқастар болды, бірақ олардың саны өте аз. Егер біз бір жыл ішінде науқастардың жалпы санын алсақ, онда бұл шамамен 0,3-0,5 пайызды құрайды, — дейді жұқпалы аурулар дәрігері Галина Волкова.

Елизавета Седых