10 июля 2026

ШҚО-да 2026 жылғы халық ойындарында алғаш рет жаңа спорт түрі пайда болды

Өткен жылы Катонқарағайда өткен ат спорты түрлері бойынша жарыстарда теңге ілу болған жоқ, деп хабарлайды YK-news.kz.

Бұл ежелгі спорт түрі кезінде шабандоздарға арналған жауынгерлік жаттығу ретінде ойлап табылған. Шынайы шайқас барысында жауынгерден кез келген жағдайда ат үстінде тепе-теңдікті сақтай білуі талап етіледі. Бірақ бұл кезде аттың үстінде шауып келе жатып, жерден ақша салынған шағын қапшықты емес, қаруды көтеруге тура келді.

Қазіргі ереже бойынша теңге ілу жарысында қашықтыққа шүберекке түйілген тиын қойылады. Шабандоз оларды аттың үстіннен еңкейіп, жерде жатқан теңгелерді барынша көп іліп, лақтырып тастау керек. Қапшық жоғары көтерілгенде, алаңдағы төреші заттың алынғанын білдіріп, жалаушасын көтереді. Қашықтықты толығымен өту үшін спортшыларға 35 секунд беріледі. Егер шабандоз осы уақыттан асып кетсе, әрбір айыппұл секунды үшін оның көтерген бір заты есептен шығарылады.

Бастапқыда шабандоздар бес зат іліп, «бес белес» деп аталатын сайыста бақ сынады. Содан кейін қашықтыққа жеті қапшық қойылды – бұл «жеті құт» стилі. Соңғы сынақ «қос құлаш» болды, онда спортшыларға теңгені күрделі траектория бойынша ілуге тура келді.

Теңге ілуде шабандоздың шеберлігі – ат үстінде қолдың көмегінсіз дерлік тұрып, тізе және сан арқылы тепе-теңдік сақтауды талап етеді. Жаттыққан ат спортшы еңкейіп, ауырлық центрі ауысқанда, екпінінен жаңылмауы тиіс. Негізінен теңге ілу – шабандоз бен жылқының қаншалықты біртұтас екенін тексеретін сын.

Бұл өте қауіпті спорт түрі. Катонда өткен жарыс кезінде спортшылардың бірі үш затты сәтті іліп, мәре сызығына жеткенде аттан құлап түсті. Айыл дұрыс тартылмай, салдарынан салт атты тепе-теңдігін сақтай алмапты. Абырой болғанда, ауыр жарақат алған жоқ. Сондай-ақ ол мәреден кейін құлағандықтан, жинаған ұпайын жоғалтпады.

Үш сайыстың қорытындысы бойынша теңге ілу жарысындағы орындар келесідей бөлінді: