ШҚО-да қан донорлығы ауыр науқастарды қалай құтқаратыны туралы

Алтай ауданының ауданаралық ауруханасына ауыр жағдайдағы  тоғыз айлық сәби түсті. Оның бірнеше диагнозы бар болатын — түсініксіз генезді пневмония, жедел бүйрек жеткіліксіздігі және таратылған тамырішілік коагуляция синдромы. Шұғыл түрде облыс орталығынан хирургтар шақырылды: бүйрекке күрделі операция және қан құю қажет боледі — өмірді сақтап қалу үшін қажетті рәсім. Реанимация, содан кейін емдеу шаралары 16 күнге созылды. Осы уақыт ішінде эритроциттердің жеті дозасы, плазманың төрт дозасы, тромбоциттердің он дозасы құйылды. Қыз бала құтқарылды!

Медициналық тәжірибеде өліммен күресте донорлық қан бәрін шешетін көптеген жағдайлар бар. Ол әрқашан дайын және қажетті мөлшерде болуы керек. Сондықтан Шығыс Қазақстан облыстық қан орталығы демалыс және мереке күндері үзіліссіз тәулік бойы жұмыс істейді. 

Мұнда дәрігерлер бірден бірнеше маңызды міндеттерді орындайды: донорлардан қан алуды жүзеге асырады, сапалы және қауіпсіз қан компоненттерін шығарады, оларды беру мен тасымалдауға дейін қысқа және ұзақ мерзімді сақтауды қамтамасыз етеді. Мұның бәрі донор мен донорлық қан құюды қажет ететін пациент арасындағы байланысты қамтамасыз ету үшін керек. Ал қан тәуліктің кез келген уақытында және Шығыс Қазақстанның кез келген нүктесінде қажет болып қалуы мүмкін. Мәселен,  қан компоненттері Күршім аудандық ауруханасында жүкті әйелді құтқаруға көмектесті. Науқас плацентаның толық бөлінуімен, жоғары қысыммен және басқа да бұзылулармен келген болатын. ШҚО денсаулық сақтау басқармасында паром өткелін жедел ұйымдастыруға көмек көрсетіліп, соның арқасында Өскемен қаласынан дәрігерлер мен қажетті қан компоненттерін уақтылы жеткізуге мүмкіндік туды.

Ортақ іс

ШҚО денсаулық сақтау басқармасында айтқандай, донорлық қан құюды қажет ететін науқас әрдайым ауыр жағдайда болады. Мұндай пациентті емдеудің сәттілігі әртүрлі профильдегі және кейде әртүрлі денсаулық сақтау ұйымдарындағы, соның ішінде қан орталығындағы мамандардың үйлесімді жұмысына байланысты. Бұл командадағы біреу жетекші рөлмен айналысса, біреу көмек көрсетеді, ал біреу донорларды іздеумен және қан мен оның компоненттерін дайындаумен айналысады, әрбір істің маңызы мен жауаптылық деңгейі  бірдей. Бұл тізбектегі ең "байқалмайтын" және "көрінбейтін" мүшесі — донор. Адам өзінің қанын кім үшін беретінін білмейді, бірақ оның қаншалықты маңызды екенін түсінеді. Қанмен бірг ең баға жетпес нәрсе — өмір беріледі.

Донорлық қанға үнемі мұқтаж мекемелер бар, мысалы, Шығыс Қазақстан облыстық мамандандырылған медициналық орталығы. Бұл жарақат алған, күйіп қалған, жараланған, әртүрлі жерінен қан кеткен, тромбозы және қан тамырлары эмболиясы бар науқастарға тәулік бойы медициналық көмек көрсететін көпсалалы аурухана. Мұнда жоғалған қанды ауыстыру қажеттілігі өте жоғары.

Осы медициналық орталықтың өмірінен бірнеше мысал  айта кетейік. Бұл жерде өңештің кеңейтілген тамырларынан қан кетумен асқынған бауыр циррозы бар науқас үш рет емделді. Мұндай қан кетудің алғашқы эпизоды да өлімге әкелуі мүмкін. Алайда қан жоғалтуды донорлық қан компоненттерімен өтеу әйелді құтқаруға көмектесті. Барлығы оған эритроциттердің 11 дозасы және плазманың 17 дозасы құйылды.

Дәл осы медициналық орталықта денесінің 36 пайызы  термикалық күйікке шалдыққан  науқас екі айдан астам уақыт емделді. Оған плазманың 24 дозасы, эритроциттердің алты дозасы, альбуминнің 12 дозасы құйылды. Осыдан кейін дәрігерлер емделушіні қатарға қосып, ауруханадан шығарған болатын.

Донор — мақтанышпен айтарлық

Донорларсыз қан орталығының жұмыс істеуі мүмкін емес. Әдетте, жанашыр  адамдар өз қанымен бөліседі, бұл олар үшін ерекше миссия. Қан тапсыру жыл сайын жүздеген және мыңдаған адамдардың өмірін сақтауда.

Донорлық ауыр жарақат алғандар немесе онкологиялық аурулармен ауыратындар үшін өте маңызды. Пациенттерді қалпына келтіру немесе тұрақты ремиссияға қол жеткізу мысалдары өте көп.

Көрнекі жағдай. Өскемен гематология орталығында жеті жыл бойы апластикалық анемиямен ауыратын науқас емделуде. Осы уақыт ішінде негізгі ауруға байланысты ұзақ қан кету аясында гемоглобиннің төмендеу эпизодтарына байланысты әйел 74 рет ауруханаға жатқызылды! Оған донорлардан алынған эритроциттер мен тромбоциттердің 247 трансфузиясы жүргізілді. Қан компоненттерімен емдеудің арқасында ауру кезінде ремиссия болды.

Сондай-ақ, Гематология орталығында қан кету синдромымен бірге жүретін ауыр тромбоцитопениямен ауыратын науқас емделді. Оған күрделі иммуногематологиялық зерттеу қажет еді. Ол 2022 жылы жергілікті тіндерді иммунологиялық типтеу зертханасының (HLA зертханасы) ашылуының арқасында жүзеге асырылды. Мұндай бірегей зертханалар еліміздің бес өңірінде ғана ұйымдастырылған. Қан орталығының мамандары бірнеше күн бойы шиеленісті режимде донорларды іздестірді, олардың қаны пациенттің қанымен үйлесімді болады. Жүргізілген жұмыстың нәтижесінде үйлесімді донорлық тромбоциттер таңдалып, құйылып, науқастың жағдайы жақсарып, емделіп шықты.

Жоғарыда келтірілген мысалдар қан компоненттерін қолдана отырып, науқастардың өмірін сақтап қалу жағдайларының аз ғана бөлігі болып табылады. Жыл сайын облыстың медициналық ұйымдарында 3000-нан астам пациент қан орталығы дайындаған гемоөнімнің арқасында өмір үшін күресте жеңіске жетеді.

Шығыс Қазақстан облыстық қан орталығының есіктері тұрақты донорлар мен олардың қатарын көптен бері толықтырғысы келетіндер үшін әрдайым ашық. Донация тек бір сағатты алады. Бұл көп емес. Алайда, берілген қан бірнеше адамның өмірін сақтап қалуы мүмкін.

Қан орталығының мамандары қан мен оның компоненттерінің доноры болғысы келетін адамдарды әрқашан қуана қарсы алады.

Ирина Краскова